Hakem Değerlendirme Politikası

Çocuk ve Gençlik Psikolojisi Dergisi (ÇGPD), yayımlanan çalışmaların bilimsel niteliğini, güvenilirliğini ve etik uygunluğunu güvence altına almak amacıyla çift kör hakem değerlendirme sistemi uygulamaktadır. Değerlendirmeye alınan araştırma ve derleme makaleleri, ilgili alanda uzman en az iki bağımsız hakem tarafından incelenir.

1. Editoryal Ön Değerlendirme

Dergiye gönderilen tüm çalışmalar dış hakem değerlendirmesine alınmadan önce editoryal ön değerlendirmeden geçirilir.

Amaç ve kapsam dışında kalan, temel bilimsel veya etik gereklilikleri karşılamayan ya da hakem değerlendirmesine gönderilmesi uygun görülmeyen çalışmalar dış değerlendirmeye alınmadan reddedilebilir veya gerekli düzeltmeler için yazara iade edilebilir.

2. Çift Kör Hakemlik

Yazarlar, gönderim dosyalarında isim, kurum, teşekkür, proje bilgisi veya kimliği doğrudan ortaya çıkarabilecek diğer bilgilerin bulunmamasını sağlamakla yükümlüdür. Kimlik bilgilerini içeren kapak dosyası değerlendirme metninden ayrı olarak yüklenir.

3. Hakemlerin Seçimi

Hakemler makalenin konusu, yöntemi ve bilimsel alanı dikkate alınarak ilgili konuda yeterli akademik uzmanlığa sahip araştırmacılar arasından seçilir.

Hakem seçiminde aşağıdaki ölçütler gözetilir:

• Konu alanı ve yöntemsel uzmanlık,
• Akademik yeterlilik ve güncel bilimsel faaliyet,
• Tarafsız değerlendirme yapabilme,
• Yazarlarla veya çalışmayla çıkar çatışmasının bulunmaması,
• Önceki hakemliklerin niteliği ve zamanında tamamlanması.

Yazarların hakem önermesine izin verilebilir; ancak önerilen kişilerin görevlendirilip görevlendirilmeyeceğine yalnızca editör karar verir. Yazarların önerileri editör açısından bağlayıcı değildir.

4. Bağımsızlık ve Çıkar Çatışması

Hakemlerden değerlendirme davetini kabul etmeden önce tarafsızlıklarını etkileyebilecek akademik, kişisel, kurumsal veya finansal bir çıkar çatışmasının bulunup bulunmadığını değerlendirmeleri beklenir.

Editörün bir makaleyle ilgili çıkar çatışması bulunması durumunda ilgili editör değerlendirme ve karar sürecinden çekilir; dosya başka bir yetkili editör tarafından yönetilir.

5. Hakemlerin Sorumlulukları

Hakem değerlendirmelerinin bilimsel, tarafsız, gerekçeli, yapıcı ve saygılı olması beklenir. Kişisel eleştirilere, ayrımcı ifadelere veya bilimsel değerlendirmeyle ilgisi olmayan yorumlara izin verilmez.

Hakemlerden özellikle;

• çalışmanın özgünlüğünü ve bilimsel katkısını,
• kuramsal ve kavramsal temelini,
• araştırma desenini ve yöntemsel yeterliliğini,
• veri analizlerinin uygunluğunu,
• bulguların sunumu ve yorumlanmasını,
• sonuçların veriler tarafından desteklenme düzeyini,
• etik gerekliliklerin karşılanmasını,
• kaynakların yeterliliği ve güncelliğini

değerlendirmeleri beklenir.

6. Gizlilik ve Yapay Zekâ Kullanımı

Makale içeriği, gizliliği güvence altına alınmamış kamuya açık üretken yapay zekâ sistemlerine yüklenemez. Bilimsel değerlendirme ve hakem önerisi hakemin kendi uzmanlığına dayanmalı ve yapay zekâya devredilmemelidir.

Hakemlerin yapay zekâ kullanımına ilişkin ayrıntılı hükümler derginin Yapay Zekâ Kullanım Politikası kapsamında uygulanır.

7. Hakem Değerlendirme Süresi

Dergi, bilimsel değerlendirme kalitesini koruyarak hakemlik sürecinin zamanında tamamlanmasını hedefler.

Hakemlerin davete belirtilen süre içinde yanıt vermeleri ve değerlendirmelerini kendilerine tanımlanan süre içerisinde tamamlamaları beklenir. Değerlendirmeyi süresi içinde tamamlayamayacak hakemlerin editörlüğü mümkün olan en kısa sürede bilgilendirmesi gerekir.

Gerekli durumlarda hakeme ek süre verilebilir veya değerlendirme sürecinin gecikmesini önlemek amacıyla yeni bir hakem görevlendirilebilir.

8. Hakem Önerileri ve Editoryal Karar

Hakemler değerlendirme sonunda editöre aşağıdaki önerilerden birini sunabilir:

• Olduğu gibi kabul,
• Küçük düzeltme,
• Büyük düzeltme,
• Yeniden değerlendirme,
• Ret.

9. Hakem Görüşleri Arasında Farklılık

Hakem değerlendirmeleri arasında önemli ölçüde görüş ayrılığı bulunması durumunda editör raporları bilimsel gerekçeleriyle birlikte değerlendirir.

Gerekli görülmesi halinde makale üçüncü bir bağımsız hakeme gönderilebilir veya editoryal kuruldan ek bilimsel görüş alınabilir. Nihai karar yalnızca sayısal çoğunluğa değil, hakem görüşlerinin bilimsel gerekçelerine ve editoryal değerlendirmeye dayanır.

10. Revizyon Süreci

Düzeltme istenen çalışmalarda yazarlardan hakem ve editör yorumlarına sistematik biçimde yanıt vermeleri beklenir.

Yazarlar yaptıkları değişiklikleri açıklamalı; katılmadıkları önerilere ise bilimsel ve gerekçeli bir yanıt sunmalıdır.

Revize edilen makale, gerekli görülmesi halinde aynı hakemlere veya yeni hakemlere yeniden gönderilebilir. Birden fazla revizyon turu uygulanabilir.

11. Editör veya Editoryal Kurul Üyelerinin Makaleleri

Derginin editörleri veya editoryal kurul üyeleri dergiye makale gönderebilir; ancak bu kişiler kendi çalışmalarının ön değerlendirme, hakem seçimi, hakemlik veya karar süreçlerine katılamaz.

Bu tür başvurular, başvuru sahibiyle çıkar çatışması bulunmayan başka bir editör tarafından aynı hakemlik ve kalite standartlarına göre bağımsız biçimde yönetilir.

12. Hakemlik Sürecinin Manipülasyonu

Sahte hakem kimlikleri oluşturulması, yanıltıcı iletişim bilgilerinin verilmesi, hakemlik sürecinin yazarlar veya üçüncü kişiler tarafından yönlendirilmesi, gizli hakem bilgilerinin elde edilmeye çalışılması veya hakem raporlarının uygunsuz biçimde etkilenmesi araştırma ve yayın etiği ihlali olarak değerlendirilir.

13. Editoryal Karara İtiraz

Yazarlar, editoryal kararın önemli bir bilimsel veya usule ilişkin hata içerdiğini düşünmeleri halinde gerekçeli biçimde itiraz edebilir.

İtiraz, yalnızca kararın yazardan farklı olması nedeniyle yeniden değerlendirme hakkı doğurmaz. İtirazın somut bilimsel veya süreçsel gerekçelere dayanması gerekir.

İtiraz mümkün olduğunca ilk kararda çıkar çatışması bulunmayan bir editör tarafından değerlendirilir. İtiraz sonucunda verilen karar editoryal süreç açısından nihai kabul edilebilir.

14. Hakemlik Kayıtlarının Saklanması

Hakem raporları, editoryal kararlar ve değerlendirme sürecine ilişkin temel kayıtlar yayın etiği, kalite güvencesi ve gerektiğinde yapılabilecek incelemeler amacıyla güvenli biçimde saklanır.

15. Hakemlik Kalitesinin İzlenmesi

Dergi editörlüğü hakem değerlendirmelerinin bilimsel niteliğini, yapıcılığını ve zamanında tamamlanmasını düzenli olarak izler.

Sürekli geciken, yüzeysel, bilimsel açıdan yetersiz, etik dışı veya uygunsuz değerlendirmeler sunan hakemlerin yeniden görevlendirilmesi sınırlandırılabilir. Nitelikli ve zamanında değerlendirme sunan hakemlerin hakem havuzunda sürekliliği desteklenir.

16. Temel İlke